Người “giữ lửa” cho nghề dệt thổ cẩm

Nhận thấy người dân quê hương mình chủ yếu phát triển kinh tế dựa vào sản xuất nông nghiệp nên thu nhập không ổn định, lúc nông nhàn lại không có việc làm, năm 2002, chị H'Yam đã mạnh dạn đứng lên vận động chị em ở buôn Tơng Jú và buôn Bông thành lập HTX dệt thổ cẩm vừa để lưu giữ nghề truyền thống của dân tộc, vừa tạo việc làm thêm, tăng thu nhập. Và HTX Dệt thổ cẩm Tơng Bông ra đời từ khi ấy. Vốn là những người nông dân đứng lên làm kinh doanh, thiếu vốn, ít kinh nghiệm nên việc duy trì hoạt động của HTX những ngày đầu với chị hết sức khó khăn. Để tạo được chỗ đứng cho hàng hóa của HTX trên thị trường, chị đã phải mày mò, sáng tạo những mẫu hoa văn mới để tạo nét riêng của sản phẩm, đồng thời, cải tiến cách dệt hoa văn bằng việc chọn các màu chỉ thành một cụm thay cho cách làm cũ là nhặt và đè từng sợi chỉ để tạo hoa văn giúp rút ngắn thời gian, hạ giá thành sản phẩm. Nhờ vậy, các sản phẩm của HTX làm ra từ áo già làng, bộ đồ nữ, khăn quàng cổ, chăn đến túi xách, cà vạt, khăn trải bàn, gối tựa lưng đều có những mẫu hoa văn mới lạ và giá cả thấp hơn so với các sản phẩm cùng loại nên đã thu hút được sự chú ý của người tiêu dùng và du khách thập phương. Không những thế, chị còn trực tiếp đưa sản phẩm của HTX đi tham gia các hội chợ, giới thiệu tại các tỉnh bạn, qua đó đã mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm làm ra. Trò chuyện với chúng tôi chị H'Yam thổ lộ:  "Thực ra, để HTX đi vào hoạt động, ngoài số vốn 20 triệu đồng được tỉnh cấp, mình đã phải sử dụng tiền của gia đình và vay mượn đầu tư thêm 280 triệu đồng nữa để mua sắm công cụ, nguyên liệu. Chỉ vì quá đam mê với nghề dệt thổ cẩm, mong được giới thiệu nét văn hoá truyền thống của dân tộc mình đến với mọi người mà mình làm như thế chứ nếu đầu tư để kiếm lời thì chẳng bao giờ mình chọn lĩnh vực đầy mạo hiểm này cả, bởi rất nhiều HTX thổ cẩm khác đã được thành lập nhưng đều đi vào bế tắc, không duy trì được...". Chính sự tâm huyết ấy đã giúp cho HTX Dệt thổ cẩm Tơng Bông ngày càng phát triển, từ vài xã viên nay đã tăng lên 42 xã viên và 100 lao động không chính thức làm việc theo mùa vụ với mức thu nhập trung bình đạt 1 triệu đồng/người/tháng.

Không chỉ duy trì tốt hoạt động của HTX tạo việc làm và thu nhập cho nhiều chị em, những năm qua, chị H'Yam còn phối hợp với Trung tâm khuyến công, Trường Cao đẳng nghề thanh niên dân tộc tổ chức các lớp dạy dệt thổ cẩm cho hàng trăm sinh viên và truyền nghề cho 60 lao động người dân tộc thiểu số tại chỗ ở xã Ea Trul, Yang Reh (huyện Krông Bông). Chị nhận làm công việc của một giáo viên chỉ vì có “duyên nợ” với thổ cẩm. Chị tâm sự: "Từ nhỏ, mỗi khi thấy bà, mẹ và các chị ngồi dệt thổ cẩm làm áo, váy mình để mặc mình thích lắm. Lớn dần lên, mình cũng được dạy cách dệt thổ cẩm rồi nó trở thành công việc thường xuyên của mình từ khi nào chẳng biết nữa. Cho đến bây giờ, khi cuộc sống ngày càng hiện đại hơn thì cũng có nhiều phụ nữ êđê, nhất là những nữ thanh niên ngày càng xa lạ với công việc này. Chính vì vậy, mình tham gia vào việc truyền dạy dệt thổ cẩm chỉ bởi mong muốn các chị em, nhất là những phụ nữ ê đê, phát huy nghề dệt thổ cẩm của dân tộc mình và đưa nó hoà nhập vào cuộc sống hiện đại để lưu giữ nét văn hoá truyền thống cho đời sau”.

Quả thực, để duy trì được một nghề truyền thống trong cuộc sống hiện đại hẳn không dễ. Nhưng chính sự đam mê, tình yêu với thổ cẩm đã giúp chị H'Yam vượt qua khó khăn đưa HTX Dệt thổ cẩm Tơng Bông phát triển và ngày càng tạo được uy tín trên thị trường. Song, điều mà chị mong muốn lúc này là sự ưu đãi về thuế đối với ngành nghề truyền thống (hiện tại thuế giá trị giá tăng đối với sản phẩm của HTX được tính ngang bằng với sản phẩm công nghiệp) để sản phẩm đầu ra có thể cạnh tranh được với hàng hoá khác.     Nhận thấy người dân quê hương mình chủ yếu phát triển kinh tế dựa vào sản xuất nông nghiệp nên thu nhập không ổn định, lúc nông nhàn lại không có việc làm, năm 2002, chị H'Yam đã mạnh dạn đứng lên vận động chị em ở buôn Tơng Jú và buôn Bông thành lập HTX dệt thổ cẩm vừa để lưu giữ nghề truyền thống của dân tộc, vừa tạo việc làm thêm, tăng thu nhập. Và HTX Dệt thổ cẩm Tơng Bông ra đời từ khi ấy. Vốn là những người nông dân đứng lên làm kinh doanh, thiếu vốn, ít kinh nghiệm nên việc duy trì hoạt động của HTX những ngày đầu với chị hết sức khó khăn. Để tạo được chỗ đứng cho hàng hóa của HTX trên thị trường, chị đã phải mày mò, sáng tạo những mẫu hoa văn mới để tạo nét riêng của sản phẩm, đồng thời, cải tiến cách dệt hoa văn bằng việc chọn các màu chỉ thành một cụm thay cho cách làm cũ là nhặt và đè từng sợi chỉ để tạo hoa văn giúp rút ngắn thời gian, hạ giá thành sản phẩm. Nhờ vậy, các sản phẩm của HTX làm ra từ áo già làng, bộ đồ nữ, khăn quàng cổ, chăn đến túi xách, cà vạt, khăn trải bàn, gối tựa lưng đều có những mẫu hoa văn mới lạ và giá cả thấp hơn so với các sản phẩm cùng loại nên đã thu hút được sự chú ý của người tiêu dùng và du khách thập phương. Không những thế, chị còn trực tiếp đưa sản phẩm của HTX đi tham gia các hội chợ, giới thiệu tại các tỉnh bạn, qua đó đã mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm làm ra. Trò chuyện với chúng tôi chị H'Yam thổ lộ:  "Thực ra, để HTX đi vào hoạt động, ngoài số vốn 20 triệu đồng được tỉnh cấp, mình đã phải sử dụng tiền của gia đình và vay mượn đầu tư thêm 280 triệu đồng nữa để mua sắm công cụ, nguyên liệu. Chỉ vì quá đam mê với nghề dệt thổ cẩm, mong được giới thiệu nét văn hoá truyền thống của dân tộc mình đến với mọi người mà mình làm như thế chứ nếu đầu tư để kiếm lời thì chẳng bao giờ mình chọn lĩnh vực đầy mạo hiểm này cả, bởi rất nhiều HTX thổ cẩm khác đã được thành lập nhưng đều đi vào bế tắc, không duy trì được...". Chính sự tâm huyết ấy đã giúp cho HTX Dệt thổ cẩm Tơng Bông ngày càng phát triển, từ vài xã viên nay đã tăng lên 42 xã viên và 100 lao động không chính thức làm việc theo mùa vụ với mức thu nhập trung bình đạt 1 triệu đồng/người/tháng.

Không chỉ duy trì tốt hoạt động của HTX tạo việc làm và thu nhập cho nhiều chị em, những năm qua, chị H'Yam còn phối hợp với Trung tâm khuyến công, Trường Cao đẳng nghề thanh niên dân tộc tổ chức các lớp dạy dệt thổ cẩm cho hàng trăm sinh viên và truyền nghề cho 60 lao động người dân tộc thiểu số tại chỗ ở xã Ea Trul, Yang Reh (huyện Krông Bông). Chị nhận làm công việc của một giáo viên chỉ vì có “duyên nợ” với thổ cẩm. Chị tâm sự: "Từ nhỏ, mỗi khi thấy bà, mẹ và các chị ngồi dệt thổ cẩm làm áo, váy mình để mặc mình thích lắm. Lớn dần lên, mình cũng được dạy cách dệt thổ cẩm rồi nó trở thành công việc thường xuyên của mình từ khi nào chẳng biết nữa. Cho đến bây giờ, khi cuộc sống ngày càng hiện đại hơn thì cũng có nhiều phụ nữ êđê, nhất là những nữ thanh niên ngày càng xa lạ với công việc này. Chính vì vậy, mình tham gia vào việc truyền dạy dệt thổ cẩm chỉ bởi mong muốn các chị em, nhất là những phụ nữ ê đê, phát huy nghề dệt thổ cẩm của dân tộc mình và đưa nó hoà nhập vào cuộc sống hiện đại để lưu giữ nét văn hoá truyền thống cho đời sau”.

Quả thực, để duy trì được một nghề truyền thống trong cuộc sống hiện đại hẳn không dễ. Nhưng chính sự đam mê, tình yêu với thổ cẩm đã giúp chị H'Yam vượt qua khó khăn đưa HTX Dệt thổ cẩm Tơng Bông phát triển và ngày càng tạo được uy tín trên thị trường. Song, điều mà chị mong muốn lúc này là sự ưu đãi về thuế đối với ngành nghề truyền thống (hiện tại thuế giá trị giá tăng đối với sản phẩm của HTX được tính ngang bằng với sản phẩm công nghiệp) để sản phẩm đầu ra có thể cạnh tranh được với hàng hoá khác.

    Hồng Thủy (đời sống và pháp luật)